kunst

Kunst is (niet) mooi

Komar and Melamid America's Most Wanted, 1994 oil and acrylic on canvas dishwasher size Photo: D. James Dee Courtesy the artists and Ronald Feldman Gallery, New York

Je kunt niet altijd iedereen tevreden stellen, ook niet met kunst. 

Hoe weet je wat mooie kunst is? Is er een blauwdruk van wat de massa een mooi of lelijk kunstwerk vind?

Kunstenaars Komar & Melamid hebben in de jaren 1990 het kunstproject ‘The People’s Choice’ uitgevoerd. Ze lieten professioneel marktonderzoek uitvoeren in verschillende landen en schilderden de uitkomst. Per land het mooiste en minst mooie kunstwerk. Wereldwijd was het mooiste kunstwerk een figuratief schilderij van een landschap met herkenbare figuren onder een wolkenlucht met veel blauw en groen erin verwerkt. Alleen de Nederlanders sprongen er uit, zij wilden juist het liefst een abstract schilderij met de kleuren blauw, rood en groen.

Komar & Melamid Holland’s Most wanted, 1994 courtesy Ronald Feldman Fine Arts, New York

Het hele project was bedoeld als een satire op de kritiek dat de hedendaagse kunstwereld steeds abstracter en onbegrijpelijker werd. Kunsthistorici of kunstenaars die beweren dat zij het geheim van de kunst weten, zouden niet de aangewezen personen zijn om ons te vertellen wat goede of mooie kunst is.

De uitkomst van het project laat zien dat kunst geen simpele truc is. Maar vooral ook dat, zoals Grayson Perry het zegt in zijn boek Playing in the gallery, democratie een slechte smaak heeft.

De minst en meest gewenste schilderijen zijn niet schilderijen die een individu persoonlijk zou kiezen. Het weerspiegelt de smaak van een grote groep, van het volk, het laat bepaalde clichés zien. Die zijn op een of andere manier toch een realiteit.

Melamid over de betekenis van de uitkomst van het onderzoek in 1997 in NRC

“Today, I see the results of the project ‘People’s Choice’ as a parody of the travesty of populism and elitism, I think that these two basic choices of the majority—a blue landscape—will remain unchanged in the 21st century.”

Komar in 2018 op Artsy

Vitaly Komar (Moskou, 1943) en Alexander Melamid (Moskou, 1945) kwamen elkaar eind jaren 60 tegen op de kunstacademie in Moskou en waren sindsdien onafscheidelijk. In plaats van heroïsche portretten te schilderen van Stalin of stoere arbeiders, maakten ze een Russische variant van pop art waarbij ze Stalin en het communisme onbelangrijk en klein maakten. Toen ze in 1974 meededen aan een onofficiële openluchttentoonstelling in de Moskouse buitenwijk Belijaveo, kwamen de autoriteiten met een bulldozer het expositieterrein leegmaken. Kort daarna vertrokken ze naar New York waar ze meerdere kunstprojecten uitvoerden, zo startten ze een onderneming waar je je ziel kon verkopen (Andy Warhol verkocht het zijne) en een outsider art project met schilderijen gemaakt door olifanten.

Thema door Anders Norén